O habitual nestes tempos desde os medios de comunicación é queixarse do demo do nacionalismo. Os que se queixan diso moitas veces non reparan na súa propia cegueira nacionalista, botando as pestes sobre os que non comparten a súa visión do mundo. Non é o único ismo que molesta, o imperialismo, o feminismo, o colonialismo e unha longa serie de ismos, que son a sal da vida tanto para ben como para mal, encabezan a lista de males para os talibáns sempre presentes grazas aos medios de comunicación de masas que nos impoñen.
Un dos ismos dos que menos se fala é o localismo. É un fenómeno universal, sen dúbida, máis ten unha grande presenza na nosa comunidade/país/nazón/rexión periférica (que cada un escolla o que mellor lle cadre). Todos os galegos do rural somos localistas por natureza e temos tendencia a pensar que a nosa aldea ou vila é a mellor deste universo. A xente dos lugares viciños é o inimigo e está en contra nosa incondicionalmente. Deste xeito todos as vilas viven en perpetuo enfrontamento cos seus viciños, provocando numerosos enfrontamentos innecesarios e unha perda de visión global que os empobrece recíprocamente.
O nível máximo de rivalidade dáse entre as dúas cidades de maior poboación: A Coruña e Vigo, máis é extrapolavel a todo o conxunto da sociedade galega. Sería moi fácil facer una comparación entre o localismo e nacionalismo desde un punto de vista abstracto, mais o resultado sería moi subxectivo. A realidade é que o galeguismo, ou nacionalismo galego, surxiu como resposta entre outros a ese problema e foi a única ideoloxía que ofreceu solucións, como un sentido de unidade, a ese problema.
Desde a comarca do Ortegal, o perxuízos son evidentes. Ubicada no extremo noroccidental da provincia da Coruña, entre as comarcas da Mariña, o Eume e Ferrolterra, a súa situación estratéxica convírtena en teoría nun dos lugares con maior futuro e proxección da Unión Europea. O futuro dirá se se cumpren esas expectativas ou non.
A historia desta comarca, delimitada polo contorno das rías de Ortigueira e do Barqueiro, vén marcada por unha vila principal, Ortigueira, a vila. A orixe deste topónimo remóntase á época da dominación romana, polo que históricamente é a cabeceira da comarca ata hoxe. Desde sempre, a Administración situou as súas dependencias alí, e os notables (médicos, avogados, etc.) estableceron no casco urbán a súa residencia.
Non sendo unhas terras especialmente fértiles e doadas de cultivar, a marxe occidental da ría de Ortigueira non despuntou ata a época da industrialización, aló por finais do século XIX. Nesa época varios fabricantes de conservas de peixe, maiormente de orixe catalana, asentáronse nos arredores do porto do lugar de Cariño. Foi a partir de entón a aldea se transformou en vila e medrou ata converterse nun dos centros industriais do norte de Galiza.
Na primeira metade do século XX, Cariño representaba para os seus a industria e o progreso, mentres que Ortigueira quedaba atrasada no antigo réxime feudal e agrario. É entón cando aparece entre a xente de Cariño a idea de segregar se das poutas de Ortigueira co fin de evitar o desvío de recursos cara a cabeceira de comarca. Naturalmente, isto provoca inmediatamente da élite da vila, aínda que á maior parte da poboación non lle importe o máis mínimo. Hai que lembrar que durante o antigo réxime, é dicir ata a chegada da democracia actual, o pobo case non tuvo posibilidade de decidir, unha inercia social que en moitos lugares chega ata hoxe.
Despois sucédense os episodios escuros da Guerra Civil e a ditadura. Durante a guerra, cidadáns de Cariño intentaron tomar pola forza Ortigueira, que apoiaba aos rebeldes franquistas e ao fracasar o povo sufriu as consecuencias da represión posterior. Esta represión, que afectou indiscriminadamente a moitos inocentes, aumentou o odio entre as dúas beiras de xeito que, cando se chegou á democracia, Cariño foi o primeiro concello galego en segregarse e independizarse por vías democráticas, no ano 1989.
A día de hoxe, os dous concellos están case totalmente aillados un de outro. A marxe oriental sometida a unha ditadura totalitaria do seu amo e señor, o famoso e televisivo ex-alcalde de ortigueira, dono da única industria e de case todo concello. A marxe occidental, pola contra, veuse sometida aos rigores da reconversión industrial de finais do século XX, co sucesivo despovoamento e desindustrialización. As dúas vilas sufren neste momento o boom da construcción na costa, desnaturalizando o entorno e chegando ao derribo de edificios históricos para construir bloques de apartamentos, na súa maior parte baleiros todo o ano.
A pesar desta desgarradora historia, non todo é odio e rancor entre as dúas beiras. Durante todo este tempo houbo numerosas iniciativas nas que colaboraron persoas que intentaron construir e sumar esforzos polo ben común. Unha das máis antigas é a construcción dunha ponte que unise as dúas marxes da ría. Houbo varios proxectos nos anos 70 e 80 do pasado século, máis, debido en boa medida á segregación, quedaron no esquecemento. Aínda así non me resisto a expoñer unha listiña dos seus aspectos positivos desa obra:
- O custe das pontes mariñas é inferior en moitos casos ás terrestres. Non sería en ningún caso excesivo para as sempre mermadas arcas públicas.
- O impacto ambiental dunha ponte é sempre reducido e incluso benefecioso en determinados casos. A inclusión da ría de Ortigueira nun espazo de especial protección da natureza non debería ser obstáculo.
- Acurtando o traxecto entre as dúas vila aforraríase combustível nos desplazamentos, co conseguinte beneficio ecolóxico. Eses 20 km. que há hoxe poderían quedar en menos de 5.
- Facilitaría o tránsito dos peatóns de dos ciclistas, que disporían dun novo espacio ao ar libre. Sen dúvida, serviría para facer máis atractivo prescindir do automóvil nos desprazamentos curtos.
- Sería, necesariamente, outro atractivo turístico. E, sobre todo, algo para que disfrutara a xente do lugar todo o tempo.
Na parte superior do post, coloquei unha ponte debuxada por encima dun mapa de satélite. Agora non deixa de ser unha broma, máis no futuro, talvez, poida ser unha realidade. As pontes unen e non podo evitar mencionar aquí a dos amigos meus, él da Pedra e ela de Cuiña, cada un da súa beira, que van casar este verán. A eles dous van adicadas todas estas liñas.
chúzame -
